close
تبلیغات در اینترنت
آرایه های ادبی دوره اول متوسطه ( با رمز پنج ت + موم کج )
loading...

آموزش زبان و ادب پارسی

           1- تشبیه                            تشبیه آن است که کسی یا چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به کسی یا چیزی دیگر مانند کنیم ، هر تشبیه چهار رکن دارد : رکن اوّل کلمه ای است که آن را تشبیه می کنیم ( مشبّه ) . رکن دوم کلمه ای است که رکن اوّل را به…

آرایه های ادبی دوره اول متوسطه ( با رمز پنج ت + موم کج )

محسن آصفی بازدید : 4316 چهارشنبه 17 آبان 1391 نظرات ()

           1- تشبیه                           

تشبیه آن است که کسی یا چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به کسی یا چیزی دیگر مانند کنیم ، هر تشبیه چهار رکن دارد :

رکن اوّل کلمه ای است که آن را تشبیه می کنیم ( مشبّه ) .

رکن دوم کلمه ای است که رکن اوّل را به آن تشبیه می کنیم. ( مشبّهٌ به)

رکن سوم شباهت رکن اوّل و دوم است و معمولاً حذف می شود.( وجه شبه )

رکن چهارم کلماتی است که تشبیه را برقرار می سازد ؛ از قبیل: مانندِ ، مثلِ ، چون ، هم چون ، به سانِ و . . . ( ادات تشبیه )

گاهی رکن چهارم هم حذف می شود  .

مثال : پیراهن او   مثل   برف   سفید  است .    ←    تشبیه کامل                 

             1          4      2       3                                                                  

کاسه ی  صبرم  لبریز  شد .         ←             تشبیه بدون رکن 4

   2          1        3      

صورتش   مانند  لبو  شده بود.    ←    تشبیه بدون رکن3            

    1          4     2      

پدرش در جوانی  شربت  شهادت نوشیده بود. ←  تشبیه بدون رکن 3و4   

                          2        1                                                                                   

        2 - تشخیص (شخصیّت بخشی یا جان بخشی)

تشخیص آن است که در عالَم خیال ، اشیا یا عناصر طبیعت یا جانوران مانند انسان‌ها رفتار کنند ؛ مثال : 

  باد گویی بر تن درختان تازیانه می زد.  و یا :     گویی آسمان هم بر ما گریه می کرد .

  شب ز اسرار علی آگاه است .         و یا :     تا  نگرید  ابر، کی خندد چمن

  شبنم از روی برگ گل برخاست                    گفت می خواهم آفتاب شوم

       

       3 – تلمیح

تلمیح آن است که شاعر یا نویسنده ای به طور غیر مستقیم به آیه ، حدیث ، داستان یا یک رویداد تاریخی اشاره کند . (دقّت کنید که تلمیح اشاره به آیه ، حدیث یا  . . . است ، نه بیان آن آیه ) مثال :

 کوه و دریا و درختان همه در تسبیح اند   /   نه همه مستمعی فهم کند این اسرار    (سعدی )

اشاره به آیه ی (  و إن مِن شَیءٍ  إلّا یُسَبّحُ بِحَمده وَلکِن لاتَفقَهونَ تَسبیحَهُم )  یعنی موجودی نیست در عالَم که تسبیح و ستایش خدا نکند ولی شما تسبیح آن ها را نمی فهمید.

 مثال دیگر:       چنین گفت پیغمبر راستگوی                 ز گهواره تا گور دانش بجوی "

 اشاره به حدیث " اُطلُب العلمَ مِنَ المَهدِ اِ لَی اللّحَدِ " از پیامبر یعنی دانش را از گهواره تا هنگام مرگ جست جو کنید.

 مثال دیگر:   

ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند   /   چون تو را نوح است کشتیبان ز توفان غم مخور   (حافظ )

 اشاره به رویداد تاریخی توفان و کشتی نوح(ع)

       4– تضاد

تضاد آن است که شاعر یا نویسنده دو کلمه ی متضاد را در کلام بیان کند ؛ مثال : 

چو دخلت نیست ، خرج آهسته تر کن .

 با بدان کم نشین که صحبت بد                 گر چه  پاکی تو  را  پلید  کند 

  عزّت از خواری نشناخته ای                       عمر در خار کشی باخته ای     

  بامدادی که تفاوت نکند لیل و نهار              خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار

      5 - تکرار 

هرگاه نویسنده بخواهد بر چیزی تأکید کند آن را تکرار می کند ، این تکرار آگاهانه بر تأثیر سخن می افزاید ؛ مثال :

 گر به تو افتدم نظر چهره به چهره  رو به رو  /  شرح دهم غم دلم نکته به نکته  ، مو به مو

  از درد سخن گفتن و از درد شنیدن  /  با مردم بی درد ندانی که چه دردی است  (مهرداد اوستا )

       6 - مراعات نظیر ( شبکۀ معنایی)

مراعات نظیر آن است که در یک نوشته ( شعر یا نثر ) کلماتی آورده شود که  از جهتی  با هم مناسبت  داشته باشند ، مثلاً از یک جنس باشند  یا این کلمات همراه هم باشند. (مراعات نظیر دست کم باید دو کلمه ی متناسب داشته باشد.)

توضیح: معمولاً این کلمات را می توان اعضای یک مجموعه دانست .

مثال : زنگ تفریح را که زنجره زد   /    باز هم در کلاس  غوغا  شد

جهان چون چشم و گوش و خال و ابروست  /   که هر چیزی به جای خویش نیکوست

 گریۀ شمع از برای ماتم پروانه نیست  /  صبح نزدیک است در فکر شب تار خود است  

       7- واج آرایی(نغمۀ حروف ) 

گاهی شاعر حرفی را در یک بیت چند بار تکرار می کند و این تکرار باعث زیباتر و خوش آهنگ تر شدن شعر می شود ؛ مثال :

 خیزید و خز آرید که هنگام خزان است              باد خنک از جانب خوارزم وزان است   (منوچهری)   

در این بیت تکرار (خ) و (ز) آشکارا آهنگ شعر را زیباتر کرده و گویی شنونده صدای خش خش برگ ها و زوزه ی باد پاییزی را می شنود . 

هان ای شب شوم وحشت انگیز                تا  چند  زنی  به  جانم  آتش

 یا  چشم  مرا  ز  جای  برکن                   یا  پرده ز روی خود  فروکش   (نیمایوشیج)   

 دراین بیت شاعر با شش بار تکرار (ش)،آهنگ سکوت شبانگاهی را به گوش خواننده می رساند.

خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد  /  که تا زخال تو خاکم شود عبیر آمیز    ( حافظ )

 7بار تکرار خ و 9 بار تکرار ا      

8 – مبالغه یا بزرگنمایی

 

مبالغه آن است که شاعر یا نویسنده چیزی را خیلی بیشتر از حدّ واقعی نشان دهد به عنوان مثال ، اگر چه در جنگ تحمیلی کشور های زیادی به صدّام کمک می‌کردند ، امّا «نصف جهان» در شعر زیر مبالغه است:

آن طرف نصف جهان با تانک‌های آتشین در راه / این طرف ، ایرانیان تنها

مثال دیگر:     شود کوه آهن چو دریای آب  /  اگر  بشنود   نام  افراسیاب                                                           

  9 – کنایه

کنایه جمله یا عبارتی است که دو معنی دارد ؛ معنی نزدیک و معنی دور ، ولی مقصود گوینده معنی دور آن است .  

مثال :  « از گفتۀ او مپیچ سر را » معنی نزدیک این مصراع آن است که هنگام شنیدن سخن او (پدر) سر خود را نچرخان ؛ امّا مقصود شاعر معنی دور آن است؛ یعنی نافرمانی نکن .

مثال دیگر :     هنوز از دهانت بوی شیر می آید ،  کنایه از این که تو کودک هستی .

 

و مثال دیگر :     فلانی ریش سفید است ، کنایه از این که پیر است.                                               

10 - جناس

جناس آن است که نویسنده ِیا شاعر کلماتی را بیاوردکه دارای حروف همجنس باشند، جناس انواعی دارد:

الف – جناس تام:تمام حروف و حركات دو كلمه مانند یکدیگر است ، امّا معنی آن‌ها متفاوت.

   بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر             دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

ب- جناس ناقص حرکتی:دو کلمه فقط در حرکت‌ها با هم فرق دارند؛ مثال:

            مَلِک را همین مُلک پیرایه بس/ که راضی نگردد به آزار کس 

پ- جناس ناقص اختلافی : دو کلمه فقط در یک حرف با هم فرق دارند ؛ مثال:

            ای هدهد صبا به سبا می‌فرستمت / بنگر که از کجا به کجا می‌فرستمت

ت – جناس ناقص افزایشی : یکی از کلمه‌ها یک حرف بیشتر دارد؛ مثال :

            ای نام تو بهترین سرآغاز / بی نام تو نامه کی کنم باز            

                                                                 

مطالب مرتبط
ارسال نظر برای این مطلب
این نظر توسط کیانا در تاریخ 1396/1/26 و 19:33 دقیقه ارسال شده است

ممنون

این نظر توسط Melika در تاریخ 1395/10/10 و 16:45 دقیقه ارسال شده است

وای من اصلا متوجه آرایه های ادبی نمیشدم اما با توضیح کامل شما متوجه شدم ممنون از لطفتون

این نظر توسط سیاوش در تاریخ 1395/9/24 و 22:20 دقیقه ارسال شده است

سلام من یک دانش اموز پایه نهم هستم و بخش ارایه هارو به کلی فراموش کرده بودم اما توانستم با مطالب کوتاه اما مفید شما تمامی اون مطالب سال های قبل رو به یا بیارم
🙏 سپاس گزارم از وبلاگ خوبتون 🙏 ✋

این نظر توسط نازی در تاریخ 1392/2/5 و 16:32 دقیقه ارسال شده است

شکلکبد نبود ولی باید بیشتر مثال بزنید
پاسخ : ما در این سایت اصل را بر کوتاه نویسی گذاشته ایم وگرنه در هر مورد سخن ها می توان گفت.

این نظر توسط هستی حسینی در تاریخ 1391/9/22 و 20:39 دقیقه ارسال شده است

لطفامتن های درسم بزارینشکلک
پاسخ : کاربر محترم ، هدف ما بیان برخی مطالب با تعبیری آسان تر و البته کوتاه تر بوده است
پاسخ : توضیحات کتاب درست اما طولانی است و دانش آموز نمی داند که کدام جمله ی آن را باید روزنامه ای بخواند و کدام را حفظ کند آموزش باید دشواری ها ی علمی را آسان تر کند

این نظر توسط arezo در تاریخ 1391/9/18 و 10:06 دقیقه ارسال شده است

مطالب ارائه شده توسط شما بسیار مفید و ارزشمند بود.
انشاءالله که دختر من هم بتواند به خوبی از این مطالبی که دانلود کردم استفاده کند.

سلامت و تن درست باشید.

با تشکرشکلک

این نظر توسط مرادی فریسا در تاریخ 1391/9/13 و 18:54 دقیقه ارسال شده است

همکار گرامی باعرض سلام
بسیار خوشحال شدم که بعد از مدت ها سعادت استفاده از مطالب ارزشمند شما را یافتم
پایدار باشیدشکلکشکلک


نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی
تبلیغات
Rozblog.com رز بلاگ - متفاوت ترين سرويس سایت ساز
درباره ما
Profile Pic
ما قصۀ سکندر و دارا نخوانده‌ایم
از ما بجز حکایت مهر و وفا مپرس
اطلاعات کاربری
نام کاربری :
رمز عبور :
  • فراموشی رمز عبور؟
  • آمار سایت
  • کل مطالب : 18
  • کل نظرات : 82
  • افراد آنلاین : 1
  • تعداد اعضا : 599
  • آی پی امروز : 1
  • آی پی دیروز : 15
  • بازدید امروز : 34
  • باردید دیروز : 45
  • گوگل امروز : 0
  • گوگل دیروز : 8
  • بازدید هفته : 106
  • بازدید ماه : 805
  • بازدید سال : 2,552
  • بازدید کلی : 213,426