close
تبلیغات در اینترنت
عفّت کلام در سخن حافظ

عفّت کلام در سخن حافظ

یکی از مصادیق ادب نفس، رعایت عفّت کلام و پرهیز از به کارگیری مطالب ناگفتنی، الفاظ ناروا و تعبیرات زشت و رکیک در کلام است و اگر ادب را اندازه نگاه داشتن و آزرم در مقابل دیگران معنی کنیم باز هم گوینده‌ای که در سخن خویش حد و اندازه نگاه می‌دارد و هر اندیشه و کلام ناروایی را به لباس شعر و نثر ادبی ملبّس نمی‌کند، مؤدّب به حساب می‌آید.

با آن که خواجۀ شیراز پاره‌ای از اعمال و بسیاری از اشخاص و مقامات را به سختی مورد طنز و انتقاد قرار می‌دهد؛ امّا به شیوۀ برخی گویندگان، نسبت‌های نادرست بر آنان نمی‌بندد و نام چارپایان را بر آنان اطلاق نمی‌کند و مواردی چون بیت زیر در دیوانش شاذ و نادر است :

صوفی شهر بین که چون لقمۀ شبهه می‌خورد؟  /   پاردمش دراز باد آن حیوان خوش‌علف

حافظ در وصف‌ها علاوه بر شرح زیبایی‌های چهرۀ معشوق؛ مانند خط، خال، دهان، چشم، ابرو و زلف؛ به ذکر قد و قامت رعنا، کوچکی و ظرافت کمر و اندام سیمین نگار بسنده کرده، رعایت ادب را، از شرح و بیان جزئیات بیشتر خودداری می‌کند.این شاعر بزرگ، حتّی در خطاب به معشوق مجازی ادب تقاضا را رعایت کرده گاه فقط خواهان دیدار می شود :

خیز و بالا بنما ای بت شیرین حرکات  /  کز سر جان و جهان دست فشان برخیزم

من دوستدار روی خوش و موی دلکشم  /  مدهوش چشم مست و می صاف بی غشم

و حداکثر به بوس و کنار قناعت می‌کند :

دیدار شد میسّر و بوس و کنار هم  /  از بخت شکر دارم و از روزگار هم

مجال من همین باشد که پنهان عشق او ورزم   /   کنار و بوس و آغوشش چه گویم چون نخواهد شد

شربت قند و گلاب از لب یارم فرمود  /  نرگس او که طبیب دل بیمار من است

بر بوی کنار تو شدم غرق و امید است  /  از موج سرشکم که رساند به کنارم

گویا شاعر ما از باب رعایت ادب، عمدتاً وصال با معشوق مجازی رادر همین حد قابل طرح می داند. در تمامی دیوان، بسیار اندک یعنی دو بار از باز کردن قبای معشوق سخن می راند :

بگشا بند قبا تا بگشاید دل من  /  که گشادی که مرا بود ز پهلوی تو بود

بگشا بند قبا ای مه خورشید کلاه   /   تا چو زلفت سر سودا زده در پا فکنم

و تنها در یک بیت آن هم پوشیده و در لفّافۀ ابهام و ایهام، گسترۀ وصال را فراتر برده، از سفته کردن دُر دانه ، سخن می گوید :

وه که دُر دانه ای چنین نازک  /  در شب تار سُفتنم هوس است

در سراسر دیوان او تصریحاً یا تلویحاً از اسافل اعضا ، مدفوعات و مصدورات آدمی ، مَبرز و مَبال و امثالهم حرفی در میان نیست. مواردی که بزرگانی چون مولوی و سعدی به کار گرفته اند و مایۀ انتقاد بسیاری، از آنان شده است[1].

حاصل آن که دیوان حافظ یکی از اخلاقی ترین و پاک ترین آثار کلاسیک ماست و از این جهت جایگاه حافظ به همراه فردوسی بزرگ از دیگر سخنوران هم طراز خویش از جمله مولانا و سعدی فراتر می رود.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

   1 - استاد محمّد تقی جعفری در بارۀ مولوی می گوید:«البتّه باید بگوییم که ما مثال های رکیک او را قبول نداریم و از این جهت متأ‌‌ سفیم.» و استاد عبدالحسین زرین کوب استفاده از این مطالب و واژه ها را         در کلام مولانا « ضعف بشری» خوانده است.


امتیاز : نتیجه : 5 امتیاز توسط 1 نفر مجموع امتیاز : 5

درباره : با همکاران وعلاقه مندان , عفّت کلام در سخن حافظ ,

برچسب ها : عفت کلام , حافظ , کلمات رکیک , ادب , محسن آصفی ,

مطالب مرتبط
سخن آغازین
حافظ از کدام معشوق سخن می‌گوید؟
تضادهای درونی حافظ
صفر داستان ، سهم دورۀ اوّل متوسطه از شاهنامه

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی


مطالب گذشته

» سخن آغازین »» چهارشنبه 06 اسفند 1393
» حافظ از کدام معشوق سخن می‌گوید؟ »» دوشنبه 20 شهریور 1396
» عفّت کلام در سخن حافظ »» یکشنبه 14 شهریور 1395
» تاریخ ادبیّات نهم در یک نگاه »» جمعه 12 شهریور 1395
» تاریخ ادبیّات هشتم در یک نگاه »» جمعه 12 شهریور 1395
» دانش‌های زبانی و ادبی فارسی نهم (از درس1 تا پایان درس9) »» چهارشنبه 11 شهریور 1394
» دانش‌های زبانی و ادبی فارسی نهم (از درس 10 تا پایان) »» جمعه 06 شهریور 1394
» تضادهای درونی حافظ »» چهارشنبه 04 شهریور 1394
» دانش های زبانی و ادبی فارسی هشتم (ازدرس 1 تا 8) »» جمعه 30 آبان 1393
» دانش های زبانی و ادبی فارسی هشتم (ازدرس 9 تا پایان) »» پنجشنبه 29 آبان 1393